Wykład prof. Stefana Müncha „Od literatury do obrazu i z powrotem” (cykl „Od Platona do visual studies”) skłaniał do spojrzenia na historię sztuki i kultury jako na nieustanny ruch między słowem a obrazem – a także jako proces, w którym obraz nie tylko przedstawia, ale również „mówi” i domaga się odczytania.
Jednym z ciekawszych wątków było to, jak współcześnie wyobrażamy sobie średniowiecze – często nie poprzez bezpośredni kontakt ze źródłami, lecz przez przefiltrowane obrazy kultury popularnej, np. powieść i film „Imię róży” Umberta Eco. Pokazuje to, że to właśnie obrazy – filmowe, wizualne – w dużej mierze kształtują dziś naszą percepcję przeszłości i sposób jej rozumienia.
Profesor przywołał także postać Tomasza à Kempis, zwracając uwagę na zmieniającą się rolę doświadczenia religijnego. Na przestrzeni wieków zmieniała się nie tylko sama pobożność, ale też sposób jej przeżywania i „widzenia” – a więc również percepcji. Podobnie ewoluowała funkcja sztuki, która zawsze była związana z określonym sposobem odbioru.
Kluczowym elementem wykładu była refleksja nad percepcją jako warunkiem rozumienia obrazu. Obrazy nie są nieme – „mówią”, ale ich sens ujawnia się tylko wtedy, gdy odbiorca potrafi je uważnie „czytać”. Dawniej odbiór sztuki opierał się na kontemplacji, skupieniu i wrażliwości na detal; dziś częściej dominuje szybkie, powierzchowne spojrzenie, które skraca i upraszcza przekaz.
W tym kontekście pojawiła się książka Daniela Arasse’a „Detal”, ukazująca, jak istotne znaczenia kryją się w drobnych elementach obrazu, oraz film „J’accuse” o Rembrandcie, interpretujący malarstwo jako formę wizualnego śledztwa – proces, w którym obraz odsłania swoje sensy stopniowo, niczym wypowiedź wymagająca uważnego słuchania.
Całość wykładu ukazywała sztukę jako przestrzeń dialogu – nie tylko między epokami i mediami, ale także między obrazem a odbiorcą. To dialog możliwy jedynie poprzez percepcję: obraz mówi, lecz jego głos zależy od tego, czy i jak potrafimy go usłyszeć.
